Tác giả: Anna Irrera, Bloomberg
Biên dịch: Chopper, Foresight News
JPMorgan đã đầu tư hàng trăm triệu USD trong hơn một thập kỷ để phát triển hệ thống blockchain, công nghệ sáng tạo vốn được cho là sẽ cách mạng hóa thị trường tài chính, nhưng lại chậm thực hiện được sự thay đổi trong ngành. Tuy nhiên, ngày nay, trong một lĩnh vực then chốt, ngân hàng và công nghệ blockchain cuối cùng đã có một bước đột phá thực chất: thị trường repo.
Thị trường repo trị giá gần 13 nghìn tỷ USD không phải là phân khúc hào nhoáng nhất của Phố Wall, nhưng nó là động mạch tài chính duy trì dòng chảy tiền tệ toàn cầu. Về cơ bản, thỏa thuận mua lại (repo) là việc các tổ chức vay tiền mặt dựa trên tài sản thế chấp là trái phiếu chính phủ, chủ yếu là giao dịch qua đêm ngắn hạn. Nó cung cấp nguồn vốn ngắn hạn nền tảng cho các hoạt động giao dịch, thanh toán và tạo lập thị trường của toàn bộ hệ thống tài chính.
Hiện tại, JPMorgan và các đồng nghiệp ở Phố Wall nhận thấy công nghệ blockchain - nền tảng của tiền mã hóa, rất phù hợp với hoạt động repo. Nó có thể thực hiện các giao dịch chính xác, có thể tùy chỉnh, giúp dòng tiền và tài sản thế chấp lưu chuyển nhanh hơn, linh hoạt hơn, hỗ trợ nhà giao dịch khai thác vốn nhàn rỗi, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời phòng ngừa rủi ro thị trường.
Eddie Wen, Giám đốc Thị trường Kỹ thuật số Toàn cầu của JPMorgan cho biết: "Giải pháp blockchain được áp dụng cho nghiệp vụ repo hoàn toàn có lý." JPMorgan là một trong những ngân hàng lớn nhất trong lĩnh vực giao dịch repo, Eddie bổ sung rằng khách hàng đang sử dụng sản phẩm này hàng ngày.
Sáu năm trước, JPMorgan chính thức ra mắt sản phẩm tài trợ dựa trên blockchain. Cho đến nay, nền tảng này đã xử lý tổng cộng khoảng 3 nghìn tỷ USD giao dịch repo. Hiện tại, quy mô tài trợ repo trung bình hàng ngày của khách hàng trên nền tảng đạt hàng trăm triệu USD, trong khi quy mô giao dịch trung bình hàng ngày giữa các bộ phận nội bộ của JPMorgan là khoảng 5 tỷ USD.
Đối với một gã khổng lồ có khối lượng giao dịch repo truyền thống hàng ngày lên tới hàng nghìn tỷ USD, tuy quy mô này vẫn còn nhỏ so với tổng thể, nhưng nó đánh dấu một bước quan trọng khi nhà lãnh đạo ngành chính thức chấp nhận công nghệ blockchain.
Toàn ngành tập trung vào repo được mã hóa
Ngoài JPMorgan, các tổ chức như HSBC, nhà tạo lập thị trường DRW Holdings, Virtu Financial, cùng các nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng tài chính Broadridge, nền tảng giao dịch Tradeweb... đang đồng loạt gia tăng đầu tư vào lĩnh vực repo được mã hóa. Hiện tại, khối lượng giao dịch repo được mã hóa hàng ngày trên các nền tảng blockchain lớn đã đạt hàng chục tỷ USD. Mặc dù mức độ tham gia và tần suất giao dịch của các tổ chức khác nhau, nhưng việc tham gia thị trường đã trở thành sự đồng thuận trong ngành.
Khách quan mà nói, thị trường sẽ không thay đổi hoàn toàn chỉ sau một đêm, quy mô giao dịch repo trên blockchain vẫn còn khoảng cách rất lớn so với thị trường truyền thống. Để mở rộng quy mô và phổ biến, cần có nhiều ngân hàng, nhà giao dịch và nhà cung cấp dịch vụ hạ tầng tài chính hơn áp dụng các hệ thống tương thích. Đồng thời, ngành cũng phải đối mặt với các quy định mới như bắt buộc thanh toán bù trừ trung tâm (central clearing) cho repo, trong ngắn hạn, hầu hết các tổ chức vẫn cần ưu tiên thích ứng với quy trình nghiệp vụ hiện có.
Tuy nhiên, ngay cả khi còn ở giai đoạn đầu, đà tăng trưởng của lĩnh vực này đã hình thành. Hầu hết các ứng dụng blockchain khác trong thị trường vốn vẫn chỉ dừng ở giai đoạn thử nghiệm hoặc kiểm tra khái niệm, trong khi quy mô triển khai blockchain của các tổ chức trong thị trường repo đã vượt xa hầu hết các kịch bản tài chính chính thống. Do đó, repo được mã hóa đã trở thành một trong những ứng dụng blockchain được triển khai vững chắc nhất và có tiềm năng tác động sâu rộng nhất trong tài chính truyền thống.
Elisabeth Kirby, Giám đốc Cấu trúc Thị trường tại Tradeweb, nền tảng đã ra mắt nền tảng repo blockchain vào cuối năm ngoái, khẳng định: "Đây không phải là bằng chứng khái niệm, cũng không phải là dự án thử nghiệm đang bị trì hoãn để quan sát, mà là một lĩnh vực tăng trưởng thực sự."
Tại sao bây giờ mới bùng nổ?
Trong năm qua, giao dịch repo được mã hóa đã tăng tốc rõ rệt, với nhiều yếu tố thuận lợi hội tụ. Mạng lưới blockchain đã chuyển từ thử nghiệm sang ứng dụng nghiệp vụ thực tế; sự chấp nhận của cơ quan quản lý đối với việc chuyển hoạt động repo lên blockchain đã tăng lên đáng kể, việc này rất quan trọng khi xem xét vai trò then chốt của các cơ quan như Cục Dự trữ Liên bang (Fed) trong thời kỳ thị trường biến động. Môi trường chính sách tài sản kỹ thuật số thân thiện hơn dưới thời chính quyền Trump cũng thúc đẩy các tổ chức Phố Wall đẩy mạnh triển khai.
Đồng thời, ngày càng nhiều khách hàng thực sự cảm nhận được lợi thế của blockchain, nhận thức trong ngành đã thay đổi hoàn toàn: blockchain không còn chỉ là công cụ nhỏ của cộng đồng tiền mã hóa, mà là hạ tầng tài chính phổ thông có thể tối ưu hóa quy trình giao dịch và giảm chi phí vận hành.
Yuval Rooz, Giám đốc điều hành của công ty tài sản kỹ thuật số Digital Asset Holdings cho biết: "Thay đổi lớn nhất là ngành không còn băn khoăn về việc công nghệ có khả thi hay không, mà tập trung vào việc triển khai mở rộng quy mô có thể nhanh đến mức nào." Công ty này được đầu tư bởi các gã khổng lồ như JPMorgan, Goldman Sachs, DRW, Citadel Securities, Virtu, và mạng lưới Canton mà họ xây dựng đã trở thành một trong những nền tảng blockchain phổ biến nhất cho tài chính truyền thống.
Vào tháng 2 năm nay, mạng Canton đã hoàn thành một số giao dịch repo xuyên biên giới, sử dụng trái phiếu chính phủ Anh được mã hóa làm tài sản thế chấp; công nghệ của nó cũng hỗ trợ nền tảng repo dựa trên sổ cái phân tán của Broadridge, phục vụ các tổ chức như UBS, HSBC, Société Générale.
Bloomberg L.P., công ty mẹ của hãng tin Bloomberg, gần đây cũng hợp tác với nhà cung cấp dịch vụ dữ liệu Kaiko để tích hợp dữ liệu Bloomberg vào mạng Canton, phục vụ các giao dịch trái phiếu chính phủ Mỹ được mã hóa và repo trên chuỗi.
Logic hoạt động: Repo truyền thống vs Repo được mã hóa
Các mô hình nền tảng có đôi chút khác biệt, nhưng sự khác biệt cốt lõi nằm ở cách thức lưu chuyển tiền và chứng khoán.
Thị trường repo truy thống có thời gian mở cửa, đặt lệnh và đóng cửa cố định, ngừng giao dịch vào ban đêm và cuối tuần; hoạt động phụ thuộc nhiều vào các tổ chức trung gian xử lý tài sản thế chấp và quy trình thanh toán, nhiều khâu trung gian, phí cao; việc thay đổi tạm thời thường chỉ có thể được điều phối qua điện thoại. Giao dịch xuyên biên giới đặc biệt phức tạp do chênh lệch múi giờ, ngày lễ; vốn nhàn rỗi thường bị chiếm dụng hàng giờ đồng hồ; cũng thường xảy ra tình trạng giao dịch bị gián đoạn hoặc hủy bỏ do lỡ hạn chót, tài sản thế chấp không đủ, lỗi hệ thống.
Cơ cấu loại tài sản thế chấp trong giao dịch repo toàn cầu
Repo được mã hóa giải quyết hoàn hảo những điểm yếu trên. Bên đi vay khởi tạo nhu cầu tài trợ thông qua giao diện số, sau khi bên cho vay xác nhận, tiền mặt và tài sản thế chấp đều được ánh xạ thành token trên chuỗi; cả hai bên xác nhận là có thể ghi sổ lên chuỗi, điều khoản giao dịch được tự động thực thi theo thỏa thuận, toàn bộ quá trình có thể kiểm tra truy xuất nguồn gốc. Lợi thế cốt lõi nhất là có thể giao dịch 24/7, không bị giới hạn bởi giờ làm việc truyền thống.
Sonali Das Theisen, Giám đốc Chiến lược Giao dịch Điện tử & Thị trường thuộc bộ phận Thu nhập cố định, Ngoại hối & Hàng hóa của Bank of America nhận xét: "Blockchain có thể giảm thiểu hiệu quả ma sát trong lưu chuyển vốn, việc ngành phát triển theo hướng này là xu thế tất yếu."
Lợi ích thực sự
Đối với các gã khổng lồ trên thị trường repo, việc triển khai blockchain có thể mang lại lợi ích tài chính hữu hình. Các ngân hàng như JPMorgan không chỉ tiết kiệm được phí và thời gian giao dịch, mà còn có thể giảm lượng vốn phải trích lập cho giao dịch dưới các yêu cầu quản lý chặt chẽ.
Phân tích mới nhất của Broadridge cho thấy, nếu các ngân hàng lớn chuyển 15% hoạt động repo lên blockchain, vốn đệm thanh khoản trong ngày có thể giảm 8%–17%. Mức tiết kiệm cụ thể phụ thuộc vào quy mô tổ chức, khu vực hoạt động, cấu trúc tài sản và khẩu vị rủi ro, nhưng nhìn chung có thể khai thác đáng kể nguồn vốn nhàn rỗi.
Báo cáo nghiên cứu của Broadridge trích dẫn dữ liệu từ một ngân hàng lớn châu Âu không được nêu tên, ngân hàng này hàng ngày cần dự trữ khoảng 1,1 tỷ euro (tương đương 1,3 tỷ USD) để đáp ứng nhu cầu thanh khoản trong ngày, nếu giảm 15% vốn đệm, có thể giải phóng khoảng 175 triệu euro cho các hoạt động khác, hoặc giảm sự phụ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài.
Horacio Barakat, Giám đốc Đổi mới Kỹ thuật số Toàn cầu của Broadridge cho biết: "Quy mô tiết kiệm vốn rất đáng kể, chỉ cần tối ưu hóa một chút, mỗi năm cũng có thể tiết kiệm hàng chục triệu USD chi phí." Nền tảng của công ty này trong tháng 4 đạt khối lượng giao dịch repo trung bình hàng ngày là 368 tỷ USD, quy mô hàng tháng gần 8 nghìn tỷ USD, khối lượng giao dịch trung bình hàng ngày tăng 268% so với năm ngoái.
Hệ sinh thái ngành cũng bắt đầu hướng tới sự thống nhất. Tổ chức thanh toán bù trừ trung tâm DTCC, trung tâm thanh toán bù trừ cốt lõi của Phố Wall, gần đây đã thông báo sẽ mã hóa các tài sản có tính thanh khoản cao mà họ đang lưu ký, bao gồm trái phiếu chính phủ Mỹ, cổ phiếu thành phần chỉ số Russell 1000 và ETF. Động thái này sẽ mở rộng đáng kể nhóm tài sản thế chấp đủ điều kiện cho repo được mã hóa, các tổ chức có thể tái sử dụng trực tiếp tài sản lưu ký hiện có để kết nối với sổ cái blockchain, giảm đáng kể rào cản gia nhập.
Hỗ trợ giao dịch 24/7 cho tài sản truyền thống
Các chuyên gia trong ngành cho biết, các mô hình tài trợ mới như repo được mã hóa là trụ cột quan trọng hỗ trợ tài sản truyền thống tiến tới giao dịch 24/7. Nasdaq đã công bố kế hoạch giao dịch suốt ngày đêm, Sở giao dịch chứng khoán New York (NYSE) cũng đang phát triển nền tảng giao dịch liên tục với tài sản được mã hóa.
Don Wilson, người sáng lập DRW chỉ ra: "Trong tương lai, thị trường hướng tới giao dịch 24/7, thì phải thực hiện được việc vay mượn tiền mặt bất cứ lúc nào, repo trên chuỗi chính là cơ sở hạ tầng cốt lõi hỗ trợ cho sự thay đổi này." Là nhà đầu tư ban đầu của Digital Asset, DRW đã hoàn thành nhiều giao dịch được mã hóa trên mạng Canton trong năm qua.
Don Wilson, người sáng lập DRW
Bất kỳ công nghệ mới nào cũng đối mặt với những thách thức tương tự, việc áp dụng blockchain trên quy mô lớn cho giao dịch repo cũng không ngoại lệ. Mặc dù Canton đã trở thành dòng chính, nhưng ngành vẫn tồn tại nhiều hệ thống chuỗi độc lập không kết nối với nhau. Các tổ chức cần thích ứng với nhiều nền tảng, đầu tư nhiều nhân lực vận hành bảo trì; khối lượng giao dịch bị phân tán, chia cắt. Thứ hai, hệ thống blockchain chưa trải qua một chu kỳ thị trường đầy đủ và các bài kiểm tra áp lực cực đoan. Thị trường repo truyền thống đã trải qua nhiều cú sốc rủi ro kể từ năm 2008, trong khi hệ thống trên chuỗi vẫn chưa được thử thách trong các tình huống thực tế như sự cố bất ngờ vào ban đêm, biến động thị trường cực đoan.
Hơn nữa, các nhà giao dịch truyền thống đã quen với quy trình hiện tại dù kém hiệu quả nhưng đã chín muồi; các quy tắc, cơ chế dung sai, phương án ứng phó sau sự cố đều đã trở thành thông lệ; trong khi giao dịch trên chuỗi tuân theo nguyên tắc "code là luật", không có không gian linh hoạt.
Sandy Kaul, người đứng đầu bộ phận Đổi mới của gã khổng lồ quản lý tài sản Franklin Templeton thừa nhận: "Nghiệp vụ truyền thống còn nhiều khoản đệm linh hoạt, trên chuỗi hoàn toàn không có dung sai, mọi thứ đều được viết cứng trong code, không thể thương lượng tạm thời gia hạn thêm vài phút."
Tuy nhiên, giới chuyên môn vẫn cho rằng đây chỉ là những vấn đề triển khai cần được giải quyết, chứ không phải lý do để thụt lùi. "Chúng ta đang ở điểm ngoặt then chốt, sự tham gia của blockchain vào thị trường repo tài chính truyền thống chính thức mở màn."
