Tác giả: Tiểu Bính, Shenchao TechFlow
Cuộc đàm phán lao động - quản lý tại Samsung Electronics, cuối cùng cũng đã tiến sát bờ vực đình công.
Đêm ngày 12 tháng 5, cuộc hòa giải do Ủy ban Lao động Quốc gia Hàn Quốc chủ trì đã tan vỡ. Chủ tịch công đoàn Samsung Electronics, Choi Seung-ho, khi bước ra khỏi phòng họp đã nói với các phóng viên rằng, "Chờ đợi thêm nữa cũng vô nghĩa". Nếu không có gì bất ngờ, từ ngày 21 tháng 5, công đoàn sẽ khởi động cuộc đình công lớn kéo dài 18 ngày, cho đến hết ngày 7 tháng 6.
Công đoàn hiện có khoảng 74.750 thành viên, bộ phận bán dẫn (DS) chiếm khoảng 80%. Theo lời của Choi, đã có khoảng 41.000 người bày tỏ nguyện vọng tham gia đình công, và con số cuối cùng có thể vượt quá 50.000 người. Xét đến tỷ lệ tham gia các hành động lao động của Samsung trong hai năm qua, các phân tích trong ngành ước tính số người tham gia thực tế lần này vào khoảng 30.000 đến 40.000 người, đây đã là hành động lao động có quy mô lớn nhất trong lịch sử Samsung. Một ngày đình công cục bộ từng khiến sản lượng ca đêm của một số dây chuyền sản xuất giảm 58%. Nếu cuộc đình công kéo dài 18 ngày được thực hiện, TrendForce ước tính có thể ảnh hưởng đến 3-4% công suất DRAM toàn cầu và 2-3% công suất NAND. JPMorgan thì ước tính, với sự bất đồng hiện tại, lợi nhuận hoạt động cả năm của Samsung Electronics có thể giảm hơn 40 nghìn tỷ won.
Điểm đáng chú ý thực sự của câu chuyện không nằm ở bản thân cuộc đình công, mà nằm ở phương án mà công đoàn đã từ chối.
Một phương án 13%, không đạt được thỏa thuận
Theo thông tin tái hiện từ Financial Times của Anh, hai bên lao động - quản lý thực ra gần đây đã thu hẹp khoảng cách bất đồng ban đầu xuống một mức rất nhỏ. Yêu cầu ban đầu của công đoàn là lấy 15% lợi nhuận hoạt động của bộ phận bán dẫn làm quỹ thưởng, bãi bỏ trần thưởng 50%, cùng với việc tăng lương 7%. Phản hồi ban đầu của ban quản lý là 10% cộng thêm một số phúc lợi khác. Sau nhiều lần kéo co, hai bên được cho là từng tiến sát con số 13%.
Nhưng bị tắc.
Công đoàn muốn đưa 13% vào thỏa ước, để mỗi năm trong tương lai đều phát theo công thức này. Ban quản lý đồng ý phát một lần theo tỷ lệ này, nhưng chỉ phát lần này, theo mức lợi nhuận hiện tại, tương đương với khoản thưởng một lần khoảng 34.000 USD/người.
Nghe có vẻ chênh lệch không lớn lắm, nhưng công đoàn đã từ chối.
Với nhân viên, sự khác biệt không phức tạp:
Logic của thưởng một lần là, năm nay công ty kiếm được nhiều, nên phát cho bạn một khoản. Năm sau có kiếm được nhiều không, có phát không, phát theo công thức nào, mỗi năm đều phải đàm phán lại.
Logic của chia sẻ lợi nhuận hàng năm là, theo thỏa ước, một tỷ lệ nhất định lợi nhuận hoạt động vốn dĩ thuộc về nhân viên. Lợi nhuận từ AI kéo dài bao lâu, nhân viên hưởng theo bấy lâu; lợi nhuận mất đi, nhân viên cũng chấp nhận.
Cả hai mô hình này đều là "thưởng", nhưng chúng tương ứng với những vị thế khác nhau. Mô hình trước là công ty tạm thời cho, mô hình sau là về mặt chế độ vốn đã nên được chia. Trong điều kiện số tiền gần như nhau, hai cách sắp xếp này đồng nghĩa với việc nhân viên hàng năm phải chờ ban quản lý phê duyệt, hay là có một quy tắc có thể dự đoán được, được ghi rõ ràng trên giấy trắng mực đen.
Đây là cốt lõi mà công đoàn nhất quyết không buông.
SK Hynix đã đi thông con đường này
Sự tự tin của công đoàn đến từ người hàng xóm bên cạnh.
Cuối năm ngoái, SK Hynix đã đạt được thỏa thuận với công đoàn, bãi bỏ trần thưởng cũ, lấy 10% lợi nhuận hoạt động hàng năm làm quỹ chia sẻ cho nhân viên, thời hạn là mười năm tới. Tháng 2 năm 2026, SK Hynix đã phát khoản thưởng đầu tiên theo cơ chế mới này, tiêu chuẩn là 2.964% lương cơ bản, trung bình mỗi người gần 100.000 USD.
Lợi nhuận hoạt động quý I năm 2026 của SK Hynix tăng vọt hơn 5 lần so với cùng kỳ, tỷ suất lợi nhuận hoạt động là 72%, con số này cực kỳ hiếm thấy trong ngành công nghiệp phần cứng. Nguyên nhân rõ ràng: nó chiếm hơn 50% thị phần HBM (bộ nhớ băng thông cao) toàn cầu, là nhà cung cấp chính của chip HBM trong H100, H200 của NVIDIA. Trung tâm dữ liệu AI xây bao nhiêu, nó kiếm bấy nhiêu.
Với kỳ vọng lợi nhuận cả năm liên tục được điều chỉnh tăng, một số phương tiện truyền thông Hàn Quốc và nước ngoài trong kịch bản lạc quan suy đoán, thưởng trung bình năm nay của nhân viên SK Hynix có thể vào khoảng 470.000 USD; nếu dự báo lợi nhuận cao của các cơ quan như Macquarie năm 2027 trở thành hiện thực, về lý thuyết có thể tiệm cận 900.000 USD. Những con số này cần được xem xét thận trọng, chúng là suy đoán dựa trên giả định lợi nhuận lạc quan, không phải tiền đã phát tay. Nhưng ngay cả khi chỉ tính theo khoản đã phát và kỳ vọng bảo thủ nửa cuối năm, con số tuyệt đối vẫn vượt xa phương án hiện tại của Samsung.
Từ tháng 12 năm ngoái, đã có khoảng 200 nhân viên Samsung nhảy việc sang SK Hynix, theo thống kê của chính công đoàn Samsung. Đây là hướng di chuyển rất hiếm thấy trong nhóm kỹ sư, bởi SK Hynix trong mười năm qua luôn bị Samsung áp đảo. Nhưng lần này, cấu trúc thưởng đã thay đổi, và người ta đã đi theo.
Ban quản lý Samsung khó có thể nhượng bộ
Chỉ nhìn từ bên ngoài, Samsung có vẻ như chỉ là keo kiệt, nhưng đứng từ góc độ ban quản lý, việc này phức tạp hơn bề ngoài.
Samsung Electronics không phải là một công ty chip nhớ thuần túy. Nó có nhiều dòng kinh doanh như điện thoại di động, đồ gia dụng, màn hình hiển thị, gia công wafer, bộ nhớ... Năm nay bán dẫn kiếm được nhiều, không có nghĩa các bộ phận khác cũng có thể hưởng chu kỳ tương tự. Quý I, lợi nhuận hoạt động của bộ phận DX đã giảm. Nếu bán dẫn riêng biệt được ghi chia sẻ 15%, ngay lập tức sẽ có người trong tập đoàn hỏi: Tại sao họ được chia tiền, còn chúng tôi thì không?
Theo tính toán của các nhà phân tích bên ngoài, nếu Samsung Semiconductor thực sự cắt 15% lợi nhuận hoạt động chia cho nhân viên, quy mô quỹ thưởng tương ứng sẽ đạt 40 đến 45 nghìn tỷ won, số tiền này còn cao hơn tổng lợi nhuận hoạt động cả năm của SK Hynix. Đây không phải là công ty "tiếc", mà là một khoản chi cứng với quy mô như vậy một khi được thể chế hóa, tương lai rất khó thu hồi lại.
Điều ban quản lý không muốn làm nhất, là đưa việc "chia sẻ theo công thức" này vào hợp đồng, tiền lệ này một khi mở ra, năm sau công đoàn DX, công đoàn màn hình... đều sẽ dùng cùng logic để đàm phán. Trật tự lương thưởng nội bộ của toàn bộ tập đoàn Samsung sẽ được xáo trộn lại, toàn bộ hợp đồng lao động - quản lý trong hệ thống chaebol Hàn Quốc cũng sẽ được tham chiếu lại.
Vì vậy, Samsung thà chịu tổn thất do đình công, thà bị công đoàn và truyền thông nói là "keo kiệt", cũng phải giữ vững từ "hàng năm hóa" này.
Việc này sẽ không chỉ dừng lại ở Hàn Quốc
Ngày cụ thể mà công đoàn và ban quản lý đạt được thỏa hiệp, về lâu dài không phải là điều quan trọng nhất.
Điều quan trọng là: Các vị trí khan hiếm trên chuỗi cung ứng AI, đã bắt đầu định giá lại.
Ba mươi năm qua, kịch bản của Thung lũng Silicon là dùng cổ phiếu khuyến khích để buộc số phận nhân viên với giá cổ phiếu công ty, nhưng kịch bản này có hai tiền đề ngầm: Công ty phải lên sàn, nhân viên phải kịp lứa đầu. Những kỹ sư vào sau, sau khi pha loãng quyền chọn, phần nhận được xa xôi không theo kịp những người trước.
SK Hynix đã mở ra con đường thứ hai: Không cần chờ IPO, không cần nhìn giá cổ phiếu, dùng cách chia sẻ bằng tiền mặt biến nhân viên thành đối tác theo chu kỳ. Ưu điểm của nó là công thức minh bạch, có thời gian biểu, có thể dự đoán. Cái giá là công ty cần thừa nhận, nhân viên không chỉ là mục chi phí, mà cũng là một phần của mục lợi nhuận.
Con đường này một khi chạy thông tại SK Hynix, đàm phán ra một phiên bản nào đó tại Samsung, cái tiếp theo bị hỏi cùng câu hỏi, có lẽ sẽ không chỉ là công ty Hàn Quốc nữa.
Kỹ sư TSMC nhìn thế nào khi mỗi lần NVIDIA bán một GPU công ty kiếm được bao nhiêu? Công nhân ASML nhìn thế nào về giá bán 200 triệu USD một chiếc máy quang khắc EUV? Những cựu binh trong các ngành công nghiệp cổ xưa cung cấp làm mát bằng chất lỏng, điện lực, máy biến áp cho trung tâm dữ liệu, liệu có đột nhiên nhận ra mình nắm trong tay nguồn lực khan hiếm?
Không phải tất cả câu hỏi đều sẽ ngay lập tức có câu trả lời, nhưng câu hỏi đã được đặt ra.
Thị trường vốn hai năm qua đối với "Lợi nhuận AI thuộc về ai" đã từng có một vòng câu trả lời: Cổ đông NVIDIA ăn lợi nhuận đầu tiên, TSMC, SK Hynix, Samsung sau đó thông qua năng lực sản xuất và định giá ăn lợi nhuận ngành, đây là sự phân phối giữa các công ty.
Sự phân phối nội bộ công ty, mới chỉ bắt đầu.
18 ngày bắt đầu từ ngày 21 tháng 5 này, có thể kết thúc với chiến thắng của công đoàn, cũng có thể kết thúc bằng một thỏa hiệp nào đó, ban quản lý nhượng bộ một bước trên vấn đề "hàng năm hóa", viết vào thỏa ước có thời hạn ngắn hơn, để lối thoát. Kết cục cụ thể ảnh hưởng đến số tiền hợp đồng lần này, nhưng không ảnh hưởng đến phương hướng thực sự.
Nhân viên SK Hynix đã nhận được tấm vé vào cửa chia sẻ đầu tiên. Nhân viên Samsung đang dùng đình công để giành lấy tấm vé của mình. Tấm vé tiếp theo sẽ phát cho ai, khi nào phát, phát dưới hình thức gì, có lẽ là một trong những đường ngầm đáng theo dõi nhất trong chuỗi cung ứng AI ba đến năm năm tới.
